Karl Dedecius – człowiek dialogu
W dniach 8–10 października 2026 roku na Uniwersytecie Jana Długosza w Częstochowie odbyła się międzynarodowa konferencja naukowa „Przestrzeń spotkania: Przekład – Recepcja – Transfer. Dzieło Karla Dedeciusa w 10. rocznicę śmierci”. Wydarzenie poświęcone dorobkowi i ideowemu dziedzictwu Karla Dedeciusa, jednego z najwybitniejszych tłumaczy literatury polskiej na język niemiecki, zostało zorganizowane wspólnie przez Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie, Fundację im. Karla Dedeciusa przy Europa-Universität Viadrina we Frankfurcie nad Odrą, Uniwersytet Wrocławski oraz Uniwersytet Łódzki. Honorowy patronat nad konferencją objął Konsul Generalny Republiki Federalnej Niemiec w Polsce. Jej organizację wsparły finansowo Polsko-Niemiecka Fundacja na rzecz Nauki oraz Towarzystwo Polsko-Niemieckie w Częstochowie. W uroczystym otwarciu konferencji ze strony UJD udział wzięli p.o. Rektora UJD, prof. dr hab. dr h.c. Bogusław Przywora i Dziekan WH prof. dr Przemysław Sznurkowski, w imieniu Miasta Częstochowa ważne przesłanie o znaczeniu relacji polsko-niemieckich w obszarze kultury i roli młodego pokolenia wygłosił wiceprezydent dr Ryszard Stefaniak.
Konferencja stanowiąca integralną część projektu o tej samej nazwie, realizowanego pod kierunkiem dr hab. Joanny Ławnikowskiej-Koper we współpracy z dr hab. Anną Majkiewicz, prof. UJD, oraz dr Agnieszką Reszką (Instytutu Literaturoznawstwa UJD), dr Iloną Czechowska i dr Małgorzatą Szajbel-Keck (Fundacja im. Karla Dedeciusa Europa Universutät Viadrina), prof. dr hab. Anną Małgorzewicz i dr Magdaleną Bieniasz (Uniwersytet Wrocławski) i dr Ernestem Kuczyńskim (Uniwersytet Łódzki) znalazła szeroki oddźwięk w środowisku germanistów, slawistów i polonistów. W trzydniowych obradach uczestniczyło 40 badaczek i badaczy reprezentujących 14 polskich i zagranicznych ośrodków akademickich. Wygłoszone referaty podejmowały zagadnienia związane z twórczością translatorską Karla Dedeciusa, jego koncepcją przekładu literackiego oraz działalnością na rzecz budowania wspólnoty kulturowej między Polską a Niemcami. Dla Dedeciusa literatura i kultura stanowiły przestrzeń spotkania, dialogu i porozumienia, a przekład był nie tylko sztuką przenoszenia znaczeń między językami, lecz także drogą do budowania wspólnoty duchowej ponad granicami narodowymi.
Konferencję zainaugurowały wykłady plenarne, które wyznaczyły główne kierunki dalszych dyskusji. Wygłosili je: prof. dr hab. Krzysztof A. Kuczyński (Łódź) – Pod urokiem „Czarodzieja z Darmstadt”. Ponad 30 lat kontaktów z Karlem Dedeciusem; prof. dr hab. Grażyna Barbara Szewczyk (Warszawa) – Übersetzung als Transkreation. Polnische Lyrik in Übersetzungen; prof. dr hab. Anna Małgorzewicz (Wrocław) – Textualität und Diskursivität als distinktive Kategorien der Translation und die individuelle Translationstheorie von Karl Dedecius; dr hab. Marcus Eberharter, prof. ucz. (Warszawa) – Zum Gedenken an gefallene Altersgenossen: Das Entstehen der Anthologie Leuchtende Gräber (1959) anhand von Materialien aus dem Karl Dedecius Archiv; oraz dr hab. Paweł Bąk, prof. ucz. (Rzeszów) – Erkenntnisbedingte Äquivalenz. Zur wissens- und perspektivenabhängigen Konstitution von Verstehen, translatorischer Symmetrie und Adressatenorientierung in Verständigungsdiskursen und im Übersetzungswerk von Karl Dedecius.
Ważne miejsce w programie konferencji zajęły zagadnienia związane z przekładami poezji Wisławy Szymborskiej, Tadeusza Różewicza i Zbigniewa Herberta, a także z relacjami Karla Dedeciusa z tłumaczonymi przez niego poetami. Dyskusje pozwoliły przyjrzeć się zarówno warsztatowi translatorskiemu tłumacza, jak i jego rozumieniu literatury jako przestrzeni dialogu międzykulturowego. Szczególną wartość miały wypowiedzi osób, które znały Dedeciusa osobiście i bezpośrednio z nim współpracowały. Wśród nich znaleźli się m.in. prof. dr hab. Krzysztof A. Kuczyński, dr hab. Przemysław Chojnowski, prof. dr hab. Piotr de Bończa Bukowski oraz dr Ilona Czechowska, która przez wiele lat blisko współpracowała z Dedeciusem. Obecnie kieruje ona Fundacją im. Karla Dedeciusa przy Europa-Universität Viadrina we Frankfurcie nad Odrą. Ich wspomnienia i komentarze pozwoliły ukazać postać tłumacza nie tylko jako wybitnego pośrednika między literaturami, lecz także jako człowieka zaangażowanego w budowanie trwałych relacji polsko-niemieckich.
Uroczyste otwarcie konferencji wzbogaciły dwa wydarzenia artystyczne. Pierwszym był występ młodzieży z I Liceum Ogólnokształcącego im. Feliksa Fabianiego w Radomsku, przygotowany przez mgr Iwonę Bałazińską i mgr Martę Kurek. Drugim – koncert fortepianowy w wykonaniu dr. hab. Macieja Zagórskiego, prof. UJD. Oba wydarzenia podkreśliły interdyscyplinarny charakter spotkania, łączącego refleksję naukową nad literaturą i przekładem z żywym doświadczeniem sztuki. Konferencji towarzyszyła też wyjątkowa wystawa udostępniona przez Fundację im. Karla Dedeciusa „Wolę być czytelniczką wierszy cudzych niż własnych... Historia znajomości Wisławy Szymborskiej i Karla Dedeciusa w listach i wyklejankach”.
Konferencja stała się okazją do interdyscyplinarnej refleksji nad znaczeniem przekładu jako przestrzeni spotkania kultur. Potwierdziła również aktualność idei Karla Dedeciusa, dla którego literatura była nie tylko przedmiotem tłumaczenia, lecz także drogą do wzajemnego poznania, dialogu i budowania porozumienia ponad granicami.
opr. dr hab. Joanna Ławnikowska-Koper
autorzy zdjęć: Szymon Bednarek, Joanna Ławnikowska-Koper, Anna Majkiewicz
Media o tym wydarzeniu:
- Radio Fiat
- Czestochowskie24.pl
Data dodania: 16 października 2026