Sztuczna inteligencja w międzynarodowej debacie naukowej ramach projektów polsko-niemieckich. Częstochowa - Berlin - Regensburg 2026

Od kilku lat sztuczna inteligencja zajmuje szczególne miejsce w międzynarodowej przestrzeni naukowej. Wejście w życie AI zdeterminowało myślenie o realizacji zarówno życia zawodowego, jak i prywatnego jednostek. Dotyczy to także administracji publicznej i szkolnictwa. Mając na uwadze doniosłość tego zagadnienia pracownicy Katedry Prawa Ustrojowego i Porównawczego Uniwersytetu Jana Długosza w Częstochowie we współpracy z uczonymi z Uniwersytetu w Ratyzbonie oraz Niemiecko-Polskim Stowarzyszeniem Prawników z Berlina podjęli ważną inicjatywę w zakresie badań naukowych dotyczących różnych aspektów zastosowania sztucznej inteligencji.  Dotyczyły one zastosowania sztucznej inteligencji w administracji publicznej oraz skutkach zwalczania zmian klimatycznych, a także cywilnoprawnych, karnoprawnych i administracyjnoprawnych skutków zastosowania sztucznej inteligencji. 

Realizacja międzynarodowych badań była możliwa w szczególności dzięki dwóm grantom przyznanym Uniwersytetowi Jana Długosza w Częstochowie przez Fundację Współpracy Polsko-Niemieckiej oraz Polsko-Niemiecką Fundację na rzecz Nauki. 

Pracownicy Katedry Prawa Ustrojowego i Porównawczego UJD zaprosili do badań  przedstawicieli z reprezentatywnych  ośrodków akademickich z Polski i Niemiec: Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu UKSW, Uniwersytetu Rzeszowskiego oraz Zielonogórskiego, ale także z Uniwersytetu w Oxfordzie, Universität der Künste z Berlina i Uniwersytetu w Ratyzbonie oraz przedstawicieli Polskiego Centrum Legislacyjnego, Ministerstwa Cyfryzacji, kancelarii prawnych obu krajów i przedstawicieli administracji publicznej. Naukowcami w zespole badawczym byli prof. Bogusław Przywora, prof. Jarosław Krzywański i prof. Ewa Tuora-Schwierskott po stronie polskiej oraz prof. Gerrit Manssen i prof. Henning Mueller z Universität Regensburg, a także prof. Alexander Tischbirek i prof. Tabea Bauermeister po stronie niemieckiej.

Uroczystego otwarcia konferencji dokonał p.o. Rektora prof. dr hab. Bogusław Przywora. Przemówienie inauguracyjne wygłosili m.in. Minister Cyfryzacji Krzysztof Gawkowski, prof. Wojciech Brzozowski – z-ca Rzecznika Praw Obywatelskich oraz Wojewoda Dolnośląska Anna Żabska. Gości i referentów powitali w imieniu Ambasady Konsul Marcin Król i pani Konsul Marzena Kępowicz, a także patroni konferencji.

O randze wydarzeń i znaczeniu podjętej problematyki świadczy niewątpliwie włączenie się w projekt wielu instytucji publicznych, które objęły projekty swoim patronatem, jak: Ministerstwo Cyfryzacji Rzeczypospolitej Polskiej, Rzecznik Praw Obywatelskich, Ambasada Rzeczypospolitej Polskiej w Berlinie, Bawarskie Ministerstwo Cyfryzacji, Wojewoda Śląski, Wojewoda Dolnośląski, Starosta Częstochowski oraz urzędy miast Częstochowy i Ratyzbony.

Odbyły się trzy konferencje naukowe: 27 lutego oraz 18 maja na Uniwersytecie w Częstochowie oraz 27 marca w Ambasadzie Polskiej w Berlinie. Miały one na celu wymianę doświadczeń, wysunięcie postulatów na przyszłość oraz wypracowanie rozwiązań w sferze praw człowieka, wartości konstytucyjnych, założeń i problemów wynikających z Aktu o usługach cyfrowych, ochrony prawa do prywatności oraz godności i wolności słowa. Wiele uwagi poświęcono również wypracowaniu przyjaznych środowisku i społeczeństwu rozwiązań w administracji publicznej i klimacie, wykorzystywaniu i eksploracji danych w samorządzie terytorialnym, prewencji przestępczości oraz transformacji energetycznej i ciepłowniczej. Omówiono także istotę suwerenności cyfrowej w Europie: zajęto się regulacjami i odpowiedzialnością geopolityczną, wskazano na wspieranie odpowiedzialności i innowacyjności oraz problemy etyczne dotyczące sztucznej inteligencji, wskazano jakie narzędzia AI służą w tworzeniu prawa. Zakres badań wskazuje na to, jak szeroki jest to temat i jak nieodzowne jest jego podjęcie w służbie społeczeństwa.

Projekt wpisuje się nie tylko w misję naukową i wymianę doświadczeń, ale należy go traktować w kategoriach budowania relacji polsko-niemieckich oraz popularyzację doświadczeń w kontekście europejskim. Szczególny nacisk położono na wymianę doświadczeń w ramach współpracy między zaangażowanymi w projekt krajami oraz wpracowanie najkorzystniejszych rozwiązań w sferze społeczno-gospodarczej dla obu krajów.

Adresatami przedsięwzięcia są środowisko akademickie w Polsce i Niemczech oraz środowisko prawników i polityki w Polsce i Niemczech.

Rezultaty wspólnych badań zostaną zaprezentowane w formie dwutomowej publikacji książkowej w renomowanym niemieckim wydawnictwie Springer.

Organizatorzy widzą także konieczność kontynuacji dotychczasowych badań oraz rozszerzenia ich zakresu na zastosowanie AI w medycynie oraz działania agentów AI.

opr. Izabela Hepner-Zybert