II Wielki Kongres Mediacji na Uniwersytecie Jana Długosza w Częstochowie – dwa dni rozmów o porozumieniu, edukacji i przyszłości mediacji z udziałem wybitnych gości i ekspertów

W dniach 8–9 października 2026 r. na Uniwersytecie Jana Długosza w Częstochowie odbył się II Wielki Kongres Mediacji – ogólnopolskie spotkanie ok. 500 przedstawicieli nauki, wymiaru sprawiedliwości, instytucji publicznych oraz praktyków mediacji, poświęcone współczesnym wyzwaniom i kierunkom rozwoju pozasądowych metod rozwiązywania sporów. Wydarzenie otworzył p.o. Rektora UJD prof. dr hab. Bogusław Przywora. Honorowymi gośćmi Kongresu byli: m.in. r.pr. Mariusz Haładyj - Prezes Najwyższej Izby Kontroli oraz sędzia w stanie spoczynku Anna Maria Wesołowska - edukatorka i propagatorka mediacji, a także Aleksandra Chudaś - Pełnomocniczka Ministra Sprawiedliwości ds. Edukacji Konstytucyjnej, r.pr. Marek Miller - Prezes Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, r.pr. Anna Sękowska - reprezentująca Krajową Izbę Radców Prawnych, dyrektor Małgorzata Kasztura w imieniu Śląskiego Kuratorium Oświaty, sędzia Marta Kożuchowska-Warywoda - wicedyrektor Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury. 

Kongres stał się przestrzenią wymiany wiedzy i doświadczeń, a także dyskusji o tym, jak rozwijać kulturę dialogu i porozumienia w różnych obszarach życia społecznego. Wydarzenie połączyło refleksję naukową z praktyką zawodową, podkreślając znaczenie współpracy między środowiskami, które na co dzień zajmują się rozwiązywaniem konfliktów.

Od mediacji rówieśniczej do praktyki zawodowej

Pierwszy dzień Kongresu, 8 października, poświęcono m.in. edukacji, mediacji szkolnej i rówieśniczej oraz zagadnieniom związanym z praktyką sądową i warsztatem mediatora. Dyskusje pozwoliły przyjrzeć się możliwościom wykorzystywania mediacji zarówno w rozwiązywaniu konkretnych sporów, jak i w kształtowaniu kompetencji społecznych, które pomagają zapobiegać konfliktom i odpowiedzialnie na nie reagować.

Szczególne miejsce zajęła edukacja do dialogu. Umiejętność słuchania, rozpoznawania potrzeb, wyrażania własnego stanowiska i poszukiwania rozwiązań akceptowalnych dla różnych stron ma znaczenie nie tylko dla przyszłych mediatorów, lecz także dla uczniów, nauczycieli, prawników i przedstawicieli instytucji publicznych.

Drugi dzień Kongresu, 9 października, poszerzył tę perspektywę o kolejne obszary zastosowania mediacji. Obrady koncentrowały się na praktycznych możliwościach jej wykorzystania, warunkach skutecznego prowadzenia postępowań mediacyjnych oraz kompetencjach niezbędnych osobom wspierającym strony w poszukiwaniu porozumienia.

Nauka i praktyka na rzecz rozwoju mediacji

Istotnym elementem Kongresu była wymiana doświadczeń między przedstawicielami środowiska akademickiego, instytucji publicznych i różnych profesji. Spotkanie stworzyło możliwość konfrontowania wyników badań z codziennymi wyzwaniami praktyki oraz formułowania propozycji służących doskonaleniu rozwiązań prawnych i organizacyjnych.

Dyskusje pokazały, że rozwój mediacji wymaga podejścia interdyscyplinarnego. Prawo wyznacza ramy jej stosowania, ale skuteczne wspieranie stron konfliktu wymaga również wiedzy z zakresu psychologii, komunikacji i zarządzania konfliktem. Potrzebne są także działania edukacyjne oraz trwała współpraca instytucji i środowisk zawodowych.

Ważnym punktem odniesienia dla podsumowania Kongresu stał się temat poruszony przez sędzię Annę Marię Wesołowską, kierujący uwagę ku edukacji, odpowiedzialności i umiejętności budowania porozumienia. Wartości te łączą praktykę mediacyjną z misją Uniwersytetu, obejmującą nie tylko rozwój wiedzy, lecz także kształtowanie kompetencji potrzebnych do odpowiedzialnego funkcjonowania w społeczeństwie.

Człowiek w centrum rozwiązywania sporów

Podczas podsumowania wydarzenia podkreślono, że za każdą sprawą stoją konkretni ludzie – ich prawa, potrzeby, emocje i relacje. Dlatego profesjonalne prowadzenie mediacji wymaga nie tylko wiedzy i doświadczenia, ale również poszanowania autonomii stron, gotowości do wysłuchania oraz uważności na ich sytuację.

Mediacja nie sprowadza się bowiem do poszukiwania formalnego zakończenia sporu. Jest także sposobem prowadzenia rozmowy, w której strony mogą przedstawić swoje stanowiska, lepiej zrozumieć wzajemne perspektywy i samodzielnie poszukiwać rozwiązania. Odpowiedzialność mediatora polega na tworzeniu warunków do takiego dialogu, z poszanowaniem dobrowolności i samodzielności uczestników.

Kongres przypomniał tym samym, że rozwój mediacji to nie tylko kwestia przepisów i procedur. To również budowanie społecznych kompetencji, wzmacnianie zaufania oraz tworzenie warunków, w których rozmowa i współpraca mogą stać się realną alternatywą dla eskalacji konfliktu. 

Z gośćmi Kongresu spotkał się w swoim gabinecie p.o. Rektora prof. Bogusław Przywora. W gronie tym znaleźli się: sędzia Anna Maria Wesołowska, prezes Najwyższej Izby Kontroli Mariusz Haładyj oraz dr hab. Dagmara Bubel, prof. UJD (Prodziekan ds. ogólnych Wydziału Prawa i Ekonomii UJD). 

II Wielki Kongres Mediacji zakończył się z przekonaniem, że rozmowy rozpoczęte w Częstochowie powinny być kontynuowane w kolejnych projektach i inicjatywach. Wymiana doświadczeń, współpraca interdyscyplinarna i edukacja do dialogu mogą stanowić trwały fundament rozwoju mediacji w Polsce.

Uniwersytet Jana Długosza w Częstochowie, jako miejsce spotkania nauki i praktyki, pozostaje przestrzenią sprzyjającą rozwijaniu tych idei oraz poszukiwaniu rozwiązań, które pomagają budować porozumienie w życiu społecznym i zawodowym.

Już teraz zapraszamy na III Wielki Kongres Mediacji, który odbędzie się na Uniwersytecie Jana Długosza w Częstochowie w październiku 2027 r.

Więcej informacji o Kongresie, jego idei i kolejnych inicjatywach można znaleźć na stronie.

opr. Ewa Drzewiecka
foto: Kamil Dzioba i Marek Makowski